Uit De Grond - logo

Welkom op het Uit de grond blog! Uit de Grond is een online marktplaats waar je direct van kleine en duurzame boeren en voedselproducenten uit de regio kan afnemen.

Benieuwd welke boeren en producenten er in jouw buurt leveren?

Rozenbottels, een superfood van Hollandse bodem!

Gepubliceerd op 06 Aug 15

Rozenbottels is de vrucht van een roos. Deze vrucht komt in verschillende kleuren en vormen voor en dit is afhankelijk van de roos. Het is gebruikelijk om de rozenbottel van de hondsroos te gebruiken, maar zelf gebruik ik ook de bottel van de Egelantier. Ik heb beide rozen in de tuin staan, maar  de Egelantier vindt je ook nog in het wild. Bij UDG hebben we de bottel van de hondsroos. Rozenbottel is vaak basisingrediënt voor jam en het drankje dat we allemaal kennen genaamd; Roosvice! Ik ben daar mee grootgebracht (inplaats van levertraan). Iedere dag een eetlepel. De ijzersmaak vond ik lekker en verder was het vooral veel suiker!

Je kunt zowel het vruchtvlees als de pitjes gebruiken. De vrucht bevat zaden die hard en geelkleurig zijn. Van de pitjes kun je thee zetten. Of je gebruikt het in je ontbijt bij bvb de havermout! Rozenbottels zijn een grote bron van vitamine C, een lepel pulp geeft meer vitamine C dan een volwassene nodig heeft. Maar is dat lekker? Mmmm. Ik vind het nogal wrang.  Echter met enige bereiding kun je ze wel goed rauw eten. Zie onderstaand recept ‘ongekookte jam’ van rozenbottels; maar dan wordt er wel honing of rietsuiker gebruikt.

Rozenbottels is het lekkerst verwerkt in allerlei zaken als siroop en gekookte jam of gedroogd, maar dan gaat veel van de vitamine C verloren. In kant-en-klaar middelen waar rozenbottels in verwerkt worden, wordt meestal kunstmatig vitamine C toegevoegd. (Dat lijkt me niet de bedoeling!) Maar er zit meer in rozenbottels, dan alleen vitamine C. Het is ook rijk aan vitamine A, B1 en B2 en allerlei mineralen. Zo bevat het selenium, wat uitzonderlijk is maar wel belangrijk is in een gebalanceerd dieet. Het zou een ontstekingremmende werking hebben voor gewrichtpijn. Het ondersteunt de spijsvertering en de darmwerking. Het heeft een licht laxerende werking. Het zou positief de blaas en nieren stimuleren. Het zou hart- en vaatziekten tegengaan. En in de vorm van olie zou het goed zijn voor de huid.. Kortom een superfood van Hollandse bodem! Je moet het echter wel lekker vinden, het heeft een fris, zurige, fruitige smaak. 


Rozenbottelsiroop

Wie net als ik soms verlangt naar oude tijden, hier een recept van siroop:

Nodig voor 1 liter:

  • 1kg rozenbottels
  • 1 citroen
  • 500 gram suiker

Werkwijze

  1. Was de rozenbottels en snijd ze doormidden. 
  2. Boen de citroen af en snijd hem in stukjes.
  3. Breng de rozenbottels met de citroen in ruim water aan de kook.
  4. Laat ze met het deksel op de pan op laag vuur garen.
  5. Pureer de massa met een staafmixer. 
  6. Zet een zeef op een kom, leg er een zeefdoek in en stort de inhoud van de pan erin; laat het sap eruit lekken.
  7. Doe het rozenbottelsap met de suiker in een pan, verwarm het tot de suiker is opgelost en laat de siroop even doorkoken.
  8. Giet de siroop in brandschone flessen of potten en sluit ze af.
  9. Laat ze afkoelen en bewaar ze in de koelkast.

Van de siroop maak je limonade of je kunt het als basis gebruiken voor het maken van rozenbottelsoep.(toetje) Erg populair in zweden.

 

 

Verwerking van rozenbottels

Was de bottels in lauw water en droog ze in een theedoek.

Drogen is de eenvoudigste manier om bottels te conserveren.

Verwijder van de grote bottels (de hondsroos) het kroontje. Snijd de vruchten overdwars doormidden en krab bij de zeer grote bottels eventueel de pitjes eruit, de bottels drogen dan beter. Bij de Egelantier kun je de pitjes laten zitten. 

Voor drogen in de oven: Leg de vruchten in één laag op een met bakpapier belegde bakplaat. Zet de bakplaat in de oven bij 50-70 graden – houd de ovendeur op een kier (bvb met een pollepel)

Voor drogen in de open lucht: Leg de vruchten in  één laag op een met keukenpapier belegd dienblad; dit kan alleen als het weer goed is. Ze moeten binnen een week droog zijn, ander alsnog in de oven nadrogen. (In de herfst kan het binnen in een verwarmde kamer, mits de lucht niet vochtig is).

Je kunt de vruchten natuurlijk ook drogen in een droogmachine. 

Na het drogen in de oven, daarna nog een tijd bij kamertemperatuur nadrogen – ze moeten dan wel op roosters liggen of in gevlochten manden.

De pitjes kun je ook in de oven drogen; ca 20 minuten bij 120 graden (wel droog, niet donker worden!) Doe de gedroogde pitjes in een doek en wrijf de haren eraf. Gebruik ze voor de thee.

De gedroogde vruchten of pitjes zijn het best te bewaren in een glazen pot(je), waarbij de deksel vervangen is door een stukje vitrage met een elastiekje. Bewaren op een droge, donkere plaats. 

Rozenbottelthee:  250 ml heet water op 1 theelepel gedroogde en kleingemaakte rozenbottels of zaadjes. 8-10 minuten laten trekken. Thee door doek of zeer fijne zeef halen i.v.m achtergebleven haartjes.

Jam maken van Rozenbottels

Voor het maken van jam moeten eerst de pitten verwijderd worden.

Voor de hondsroos: Was de vruchten, verwijder de kroon en snijd de bottels overdwars doormidden en krab de zaden en haartjes eruit. Pas hierbij wel op. Draag eventueel handschoenen, want de haartjes kunnen irritatie veroorzaken. Droog de pitjes voor thee.

Verwerk de vruchten tot: 

Ongekookte jam

Laat de vruchten eerst goed drogen op een theedoek. Wrijf ze daarna door een zeef. Het wordt dan een soort pulp. 

Weeg de pulp en voeg 75% honing (met neutrale smaak) toe. Roer in de jam tot de honing volledig is opgelost. Vul deze vrij dunne jam tot de rond in goed schoongemaakte, kleine potjes. Is in de koelkast wel 3-4 maanden houdbaar. Wanneer men ongeraffineerde rietsuiker gebruikt ipv honing nog langer, zelfs buiten de koelkast.

Vruchtenjam

je kunt alleen rozenbottels gebruiken, maar het ook combineren met appels of andere vruchten. 

Verhouding is als volgt:  bij 1 kg vruchtenmassa gebruik je ¼-1/2 liter diksap of 200-400 gram ongeraffineerde rietsuiker.

Werkwijze: Breng de vruchtenmassa aan de kook. Laat de harde vruchten een aantal minuten koken op een niet te hoog vuur. Voeg nu het zoetmiddel toe en breng alles weer aan de kook. Kook de massa een aantal minuten. 

  1. Doe de geleerproef. Controleer de dikte met behulp van een koud schoteltje. Zet een schoteltje 5 minuten in de koelkast of diepvries. Doe een beetje jam op de koude schotel. Het moet stollen tot een bolle druppel. Het mag niet verkleuren en iets meegeven bij licht aandrukken. (bij gebruik thermometer: 108 graden) 
  2. Als dat niet zo is, de massa langer koken. 
  3. Giet de jam kokendheet in schone potten, schroef de deksel er gelijk op en zet de potten 3 minuten op hun kop.
  4. Bij de bottels voor de Egelantier: 
  5. Verwijder de haartjes aan de buitenkant, door ze in een oude doek flink heen en weer te wrijven.
  6. Zet de gewassen vruchten met een bodempje water op en stoof ze, met deksel in 15 minuten  gaar.  Pas op voor aanbranden!
  7. Zeef de gare bottels en vang het kookvocht op – je kunt dit als thee drinken.
  8. Druk nu de gare bottels door de zeef. Pitjes en haartjes blijven achter in de zeef.
  9. De vruchtenpulp kan nu verwerkt worden zoals bij de vruchtenjam.

TIP: de hondsroos-bottels kunnen ook zo verwerkt worden, alleen is de jam minder fijn.

Jam recept van Roah Dahl

De schrijver Roald Dahl at graag rozenbottels en verwerkte de bottels tot gelei.

Uit het boek : Aan tafel met Roald Dahl, Uitgeverij  De Fontein, 1991.

Ingrediënten

  • 200 – 120 gram  rozenbottels
  • 450 gram appels
  • 3 dl  water
  • 1 citroen
  • ½ - 1 kg geleisuiker
  1. Maak de bottels schoon. 
  2. Kook ze met wat water en draai ze dan een passe-vite (roerzeef). Zo worden de zaden verwijderd.
  3. Snijd de appels in stukken.
  4. Rozenbottelmoes en appels samen in een kom doen, water bijvoegen tot het net onderstaat en 30 minuten laten koken.
  5. Na de kookbeurt iets laten afkoelen, alles door een neteldoek gieten en het sap eruit persen.
  6. Het sap in een grote pan gieten, citroensap en 850 gr. geleisuiker per liter sap toevoegen.
  7. Het sap 4 minuten borrelend laten doorkoken.
  8. Giet de gelei  kokendheet in schone potten, schroef de deksel er gelijk op en zet de potten 3 minuten op hun kop.

Ik maak zelf ieder jaar likeur van verschillende vruchten; varierend van rabarber, groene walnoten tot rode bessen. Als verrassing met kerst of oud en nieuw. Dit jaar ga ik dit recept eens uitproberen:

Rozenbottellikeur

Nodig:

  • 500 gram rozenbottels
  • 600 ml brandenwijn
  • 1 kaneelstokje
  • 1 vanillepeul
  • 2 eetlepels kandijsuiker

Werkwijze

  1. Maak de bottels schoon zoals bij de hondsroos. (dus pitjes en haartjes verwijderen).
  2. Doe de bottels in een schone pot of fles en voeg vanille, kaneel en kandijsuiker toe.
  3. Overgiet met brandenwijn. Alles moet goed onder de alcohol staan!
  4. Op een warme plaats wegzetten en regelmatig schudden, zodat de suiker oplost.
  5. Ik zet het vaak eerst twee weken in de keuken, zodat ik iedere dag kan schudden.
  6. Daarna zet ik het ergens weg. Ik ben in het bezit van een kelder. Dus voor mij de aangewezen plaats. Maar een keukenkast is ook goed.
  7. Na 6 – 8 weken kun je het al serveren.
  8. Ik giet de likeur dan over in kleine flesjes.
  9. De vruchten kun je gebruiken in cake of in toetjes.

Uit de grond is gestopt, maar Boeren & Buren zet het werk voort! Vind de Buurderij in jouw buurt, of open er zelf één!

Bij Boeren & Buren bestel je online lokale groente, fruit, zuivelproducten, ambachtelijk brood, (bio-)vlees en nog veel meer. Op de “Buurderij” ontvang je je bestelde producten rechtstreeks van de producent.

Lees meer op boerenenburen.nl